5/3/19

රහතන්වහන්සේ සතු බලය


එවැනි ඛීණාශ්‍රව බල අටක් මෙහිදී කියැවෙනවා. එහිදී පෙන්වා දී ඇති පළමු වැනි බලය වන්නේ රහතන් වහන්සේ ලෝකයේ පවතින සියලු ම දෑ සංස්කාර ගණයට වැටෙනවා. ඒ සංස්කාර සියල්ල අනිත්‍යයයි. ඉතින් මේ කාරණය බෞද්ධයන් වශයෙන් අප කියනවා. පිළිගන්නවා. ‘සබ්බේ සංඛාරා අනිච්චා’ යනුවෙන් මේ පාඨ ඉදිරිපත් කර අප දේශනාත් පවත්වනවා. ඇත්තෙන්ම අප කිසිවෙක් එය අනිත්‍ය බව මනා නුවණින් හරියටම ප්‍රත්‍යක්ෂ කරගෙන නැහැ. එහෙත් රහතන් වහන්සේට මෙය බලයක් වන්නේ උන්වහන්සේ විසින් මෙම සංඛාර අනිත්‍යය වශයෙන් මනා නුවණින් දැක තිබීම යනු එය තවත් දකින්නට විමසන්නට දෙයක් නැති ලෙස සහමුලින්ම හරියට ම දැක තිබෙනවා. ඒ නිසා සංස්ඛාර පිළිබඳ උන්වහන්සේගේ ඇලීමක් ඇති වන්නේ නැහැ. දැන් අප එහෙම පිරිසක් නොවෙයි. අපිත් ඛීණාශ්‍රවයන් වහන්සේ සතු ඒ ශක්තිය ඒ ආකාර ම බව වචනයෙන් ප්‍රකාශ කරනවා. එය පිළි ගන්නවා. ඒ වුණත් ඒ අපි සංස්ඛාරයන්ගේ ඇලෙනවා. යම් යම් දේ ගැන ආශාව බැඳීම ඇති කරගන්නවා. එහෙම වුණත් රහතන් වහන්සේ තමන් වහන්සේ තුළින් මේ ආශ්‍රවයන් සපුරා ම ඉවත් ව ඇති බව පසක් කරගෙනයි උන්වහන්සේ එවැනි ප්‍රකාශයක් කරන්නේ. උන්වහන්සේ කෙසේවත් මේ තාවකාලික සංස්ඛාරයන්හි ඇලෙන්නේ නැහැ.

දෙවන බලය

දෙවන බලය ලෙස මෙහිදී පෙන්වා දී තිබෙන්නේ මෙම සිත කිළිටි කරන කෙලෙස් හෙවත් කාමයන් ගිනිගෙන දිලිසෙන අඟුරුවළක ආකාරයෙන් උන්වහන්සේ දකිනවා. සත්වයාගේ සිත මේ ආකාරයෙන් මෙම කාමාදි ආශ්‍රවයන් නිසා දැවෙන, රත්වෙන ආකාරය මනානුවණින් ප්‍රත්‍යක්ෂ කර ගන්නවා. අඟුරුවළකට මෙම කාමයන් උපමා කොට රහතන් වහන්සේ දකින්නේ අඟුරුවල ඇතුළේ පමණක් නොව එය වටේ හාත්පසින්ම රත්කරවන ස්වරූපයකින් යුක්ත වන නිසායි. මේ ආකාරයෙන් සත්වයාගේ සිත කාමාදී ආශ්‍රයන්ගෙන් දැඩි ලෙස පෙළෙන ආකාරය උන්වහන්සේ මනා නවුණින් දැන ගෙනම එම බලය තමන් සතු බව අත්විඳිනවා.

තෙවන බලය

රහත් බවේ තෙවන ශක්තිය ලෙස ප්‍රකාශ කරන්නේ රහතන් වහන්සේගේ සිත නිරන්තරයෙන් ම පලසමවත් සුවයට යොමුවන බවයි. එයින් ප්‍රකාශ වන්නේ උන්වහන්සේගේ සිත නිරන්තරයෙන් ම වෙනත් යහපත් අරමුණක නො ගැටී සිටින හැම අවස්ථාවක ම උන්වහන්සේ යොමු වන්නේ තමන් වහන්සේ විසින් උදාකර ගත් මෙම නිවන් සුවය අත් විඳීමටයි. කෙලෙස්වලින් දුරු වූ නිසා සැබවින්ම මනා වූ පැවිදි බවට පත්ව එම පැවිදි සුවය අත්විඳිනා බවක් එයින් කියැවෙනවා. එමෙන් ම කිසිදු ආකාරයකින් කෙලෙස්වලට හටගැනීමක් ඇතිවන කිසිම නිමිත්තක් උන්වහන්සේට අත්විඳින්නට ලැබෙන්නේ නැහැ. එයින් තමන් වහන්සේ ම මේ රහත් බවේ සුවය අත්විඳිනවා. නිවන් සුවය කෙබදුදැයි උන්වහන්සේට විස්තර විවරණ සැපයීමක් කාගෙන්වත් අපේක්ෂාවක් නැහැ. එය උන්වහන්සේ තත්ත්වාකාරයෙන්ම අත් විඳිනවා. ආශ්‍රවයන් තමන් කෙරෙන් දුරු වී ඇති ආකාරය උන්වහන්සේ පැහැදිලිව ප්‍රත්‍යක්ෂ කර ගන්නවා.

සිවුවන බලය

එමෙන් ම රහත් බවේ සිවුවන බලය හෙවත් ශක්තිය වන්නේ උන්වහන්සේ කායානුපස්සනාව, වේදනානුපස්සනාව, චිත්තානුපස්සනාව හා ධම්මානුපස්සනාව යන මේ සතර සති පට්ඨානයන් කිසිදු අඩුපාඩුවකින් තොරව වඩා ඒ සියල්ල මැනවින් අවබෝධ කොට අවසන් කර ඇති බවයි. මෙයින් අදහස් කරන්නේ වචන මට්ටමෙන් අප මේ අනුපස්සනා හතර ගැන කියනවා. ඒ වගේම ධර්මානුකූලව විස්තර වශයෙන් දැන ගෙන ප්‍රකාශ කරනවා. ධර්ම සාකච්ඡාවක් මාතෘකා වශයෙන් යොදා ගෙන සාකච්ඡා කරනවා. එහෙත් ඒ අප එසේ කරන්නේ මේ සතර සතිපට්ඨාන වැඩීමකින් අවසාන වශයෙන් යථාවබෝධයකින් තොරවයි. එහෙත් රහතන් වහන්සේ ඒ රහත් බවට පත්වීම යන්නෙන් ම අදහස් කරන්නේ උන්වහන්සේ යථාවබෝධ වශයෙන් එම සතර සතිපට්ඨාන මැනවින්ම වැඩීමෙන් ප්‍රත්‍යක්ෂ කර ගත් ඥානයෙන් යුක්ත වන බවයි. එය සතරවන බලය ලෙසයි සඳහන් වන්නේ.

පස්වන බලය

මී ළඟ පස්වැනි බලය හෙවත් ශක්තිය ලෙස පෙන්වා දෙන්නේ රහතන් වහන්සේ ඡන්ද, චිත්ත, වීරිය හා විමංසා යන සතර සෘද්ධිපාද මැනවින් වඩා එහි ද සම්පූර්ණත්වයට අඩුවක් නොමැතිව පැමිණ ඇති බවයි. මේ යෝගාවචරයන් හෝ භික්ෂුවක් නිවන් අරමුණුූ කොට සිත සමාධි ගත කිරීමෙන් භාවනාව වැඩීමේ දී මෙම සතර සෘද්ධිපාද සියල්ල සපුරා ගත යුතුව ඇත. මේ අනුව යෝගාවචරයා ඡන්දය හෙවත් ඒ අරමුණ වෙනුවෙන් කැපවීමේ කැමැත්ත අධික කොට ගෙන සිතේ ඒකාග්‍රතාව ඇති කිරීම ප්‍රධාන කොටගෙන සෘද්ධිපාදය මෙන්ම වීර්යය, චිත්ත, විමංසා යන තුනෙන් එකක් මුල්කරගෙන සෘද්ධිපාදයන් වඩන විට එහි විශාරදත්වයට එම යෝගාවචරයා පත් වෙනවා, දැන් මෙයින් අදහස් කරන්නේ මෙම ඉහළ තත්ත්වය ඇති කර ගැනීමද රහත් බවේ තවත් බලයක් ශක්තියක් ලෙසයි.

සයවන බලය

මීළඟට රහත් බවේ සයවැනි ශක්තිය ලෙස බුදුරජාණන් වහන්සේ පැහැදිලි කරදෙන පරිදි සද්ධා, වීරිය, සති, වීරිය, සමාධි හා පඤ්ඤා යන පහ පඤ්ච ඉන්ද්‍රිය වශයෙන් සැලකෙන අතර නිවන්මග පසක් කර ගනු පිණිස මේ පහ ම අවශ්‍ය කරන ඉන්ද්‍රිය පහක් ලෙසයි මෙය හඳුන්වා ඇත්තේ. එනම් එම පස් ඉඳුරන් මඟින් නිවන් අවබෝධ කර ගැනීමේ ශක්තිය උදා කරගන්නා බවයි. මේ අනුව මෙම ඉන්ද්‍රිය පහ පිළිබඳ අවශ්‍යතා සියල්ලම අඩුවක් නොමැතිව සපුරා ගෙන ඇති බව රහතන් වහන්සේට සෘජුව ප්‍රකාශ කිරීමේ ශක්තිය ඇති බව කියැවෙනවා.

සත්වන බලය

රහත් බවේ සත්වැනි ශක්තිය හෙවත් බලය ලෙස බුදුරජාණන් වහන්සේ මෙම සූත්‍රයෙන් ප්‍රකාශ කරනවා. චතුරාර්යසත්‍යාවබෝධය පිණිස අවශ්‍ය කරන බෝධ්‍යාංග සතු මෙ ආකාරයෙන්ම සපුරාගෙන ඇති බව. එම හත නම් සති, ධම්මවිචය, විරිය, පීති, පස්සද්ධි, සමාධි හා උපේක්ඛා යන මේවා යි. නිවන් අවබෝධ පිණිස මේ හත සම්පූර්ණ කරගෙන තිබිය යුතුව ම පවතිනවා. එම උත්තරීතර රහත් බවට පත් වූ ආර්ය උත්තමයා තමන් සතුව එම ශක්ති හෙවත් බල පහ සම්පූර්ණයි කියා සෑහීමට ද පත්වෙනවා.

අටවන බලය

අවසාන හෙවත් අටවැනි බලය ලෙස බුදුරජාණන් වහන්සේ පෙන්වා දෙන්නේ රහත් බවට පත් උත්තමයා තමන් බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් පෙන්වා දෙන ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගය මැනවින්ම පසක් කර ගෙන ඇති බවයි. මෙයින් අදහස් කරන්නේ සම්මා දිට්ඨි, සම්මා සංකප්ප, සම්මා වාචා, සම්මා කම්මන්ත, සම්මා ආජීව, සම්මා වායාම, සම්මා සති හා සම්මා සමාධි යන මේ අංග අටෙන් සමන්විත ආර්ය මාර්ගය ප්‍රතිවේධ කර ගෙන එහි කිසිදු අඩුවක් නො කොට සපුරා ගත් බවය.

උත්තරීතර ශක්තියක් හා බලයක්

මෙතෙක් අප විසින් බුද්ධ දේශනාව අනුව පැහැදිලි කෙරුණු රහත් බවේ මෙම බල ශක්ති අපට සම්පූර්ණ වීම රහත් බව යන්නෙන් අදහස් කෙරෙනවා. එහෙම නම් රහත් බවක් ලබන උත්තමයා මොන විදියෙන් මානසික වශයෙන් උසස් තත්ත්වයකට පත්ව සිටිනවා ද යන්න මෙයින් පැහැදිලි වෙනවා. එයින් පැහැදිලි වෙන තවත් කරුණක් වන්නේ මේ තත්ත්වයට පත් වන්නට ඇති කර ගත යුතු සූදානම කෙතරම් බරපතළ කාර්යයක් වෙනවා ද යන්නයි. තමන් තුළ මේ කියන බල ශක්ති අට සම්පූර්ණ වූ උත්තමයාට පමණක් එම උත්තරීතර තත්ත්වයට පත් වුණා යන්න නිවැරැදිව ප්‍රත්‍යක්ෂ වෙනවා. අප මේ හැම බලයක් ම විස්තර කරන්නේ ප්‍රත්‍යක්ෂ කරගෙන නොව වාච්‍යාර්ථයෙන් ම පමණයි

3/16/19

මහාසීව තෙරුන් වහන්සේගේ වීර්‍ය්‍යය.



මහාසීව තෙරුන් වහන්සේ මහා ධර්මධරයෙකි. උන්වහන්සේ ගෙන් ධර්මය උගෙන අවවාදානුශාසනා ලබා රහත් වූ භික්ෂූහු ම තිස් දහසක් පමණ වූහ. එක් දිනක ඒ රහතුන් අතුරෙන් එක් නමක් තමාගේ ආචාර්යයන් වහන්සේගේ තතු කෙසේ දැ යි විමසී ය. ආචාර්ය්‍යයන් වහන්සේ තවමත් පෘථග්ජන බව දුටු ගෝල රහත් නම ආචාර්ය්‍යයන් වහන්සේට පිහිට වන්නට සිතා අහසින් ගොස් විහාර සමීපයේ බැස මහාසීව තෙරුන් වහන්සේ වෙත ගොස් වැඳ එකත් පසෙක සිටියේය. “කුමක් නිසා පැමිණියෙහිදැ” යි මහාසීව තෙරුන් වහන්සේ විසින් විචාල කල්හි එක් අනුමෝදනා බණක් ඉගෙන ගන්නට ආමි’යි ගෝල රහත් නම කීය. මහාසීව තෙරුන් වහන්සේ “ඇවැත්නි, එය කරන්නට කාලයක් නැතය” යි කීහ. ගෝල නම දවසේ සියලු ම කාලයන් ගැන වෙන වෙන ම විචාළේ ය. සැම වේලාවේ ම ඉගෙන ගන්නා අය ඇති බැවින් අනවකාශ බව කීහ. එකල්හි රහත් නම “ස්වාමීනි, යෝනිසෝමනස්කාරයෙන් වැඩ කිරීමට කාලයක් කාටත් තිබිය යුතු ය. නුඹ වහන්සේට මැරෙන්නටවත් කාලයක් ඇත්තේ ද? නුඹ වහන්සේගේ අනුමෝදනාවෙන් කම් නැත” යි කියා අහසට නැඟ ගියේ ය.

අතවැසි නම එසේ කියා ගිය පසු මහාසීව තෙරුන් වහන්සේ සිතන්නාහු “මේ ඇවිත් ගිය නම උගෙනීමකින් වුවමනාවක් ඇතියෙක් නොවේ. ඒකාන්තයෙන් ම ඒ නම පැමිණෙන්නට ඇත්තේ මට පිහිටවීම පිණිස විය යුතු ය. මා ද ඒ නම සේ රහත් විය යුතු ය. මට දැන් ම ඒ සඳහා පිටත් වන්නට අවකාශයෙක් නැත. දවාලෙහි හා රාත්‍රියේ ප්‍ර‍ථම මධ්‍යම යාම දෙක්හිත් භික්ෂූන්ට උගන්වා මම පශ්චිම යාමයෙහි යම්කිසි විවේකස්ථානයක් ලබා පිටත් වෙමි.” යි සිතා පා සිවුරු ද ළඟ ම තබාගෙන සිට එදින පශ්චිම යාමයෙහි උගෙන ගිය භික්ෂුවක් සමග ම කාහටවත් නො දන්වා පිටත් වූහ. උගෙන ගෙන ගිය භික්ෂුනම ද මහාසීව තෙරුන් වහන්සේ නො හැඳින ගත්තේ ය. සමීපයේ සිටි අතවැසියෝ ද ආචාර්ය්‍යයන් වහන්සේ යම්කිසි කටයුත්තක් සඳහා පිටත යන්නාහ යි සිතා ගත්හ. උන් වහන්සේ අතවැසියන්ට නොදන්වා ම එසේ පිටත් වූයේ තමන්ට දෙතුන් දිනකින් රහත් ව ආපසු පැමිණිය හැකි වෙතියි සිතා ය.

උන්වහන්සේ ගියේ ඇසළමස පුර තෙළෙස්වක දිනක ය. උන්වහන්සේ ගාමන්තර පබ්භාර නම් තැනට ගොස් සක්මන් මලුවට ගොඩ වී භාවනා කරමින් සක්මනට පටන් ගත්හ. එහෙත් එදින රහත් නොවූහ. දෙවන තුන්වන දිනවල දී ද රහත් නොවූහ. සතරවන දිනය පෙරවස් එළෙඹෙන දිනය ය. රහත් නොවිය හැකි වූයෙන් උන්වහන්සේ එහි ම වස් විසූහ. එහි වෙසෙමින් පවාරණ දිනය තෙක් මහෝත්සාහයෙන් භාවනා කළහ. කිසි විශේෂයක් නොවීය. මම දෙතුන් දිනකින් රහත් වන්නට සිතා ආමි. එහෙත් තෙමසකින් ද රහත් නොවිය හැකි වීමි. මාගේ බොහෝ සබ්‍ර‍හ්මචාරීහු අද රහත් ව විශුද්ධිපවාරණය කරන්නාහ යි සිතන කල්හි උන්වහන්සේගේ නෙත්වලින් කඳුළු වැගිරෙන්නට විය.

ඉක්බිති මහාසීව තෙරුන් වහන්සේ සිතන්නාහු මට සතර ඉරියව්වෙන් කල් ගෙවා රහත් නොවිය හැකි ය. අද පටන් මම නින්ද හැර අනික් තුන් ඉරියව්වෙන් පමණක් වෙසෙමින් භාවනා කරමිය, අර්හත්වයට නො පැමිණ ඇඳක පිට නොතබමිය, පාද නො සෝදමි ය” යි දැඩි කොට ඉටා, ඇඳ කෙළින් කොට තබා තුන් ඉරියව්වෙන් වෙසෙමින් මහණදම් පුරන්නට පටන් ගත්හ. එහෙත් උන්වහන්සේට රහත් නොවිය හැකි විය. දෙවන වස පවාරණ දිනයෙහි ද උන් වහන්සේගේ නෙත් වලින් කඳුළු වැගිරිණ. එයින් උන්වහන්සේ පසුබට නො වූහ. වීර්ය්‍ය නො හළහ. උන්වහන්සේ එකුන්තිස් වසක් ම එසේ නො නිදා උත්සාහ කළහ. පා නොසෝදා බෝකල් ගත වීමෙන් උන්වහන්සේගේ පා පුපුරන්නට විය. සමහර අවස්ථාවලදී එහි පැමිණි ගම් දරුවෝ උන්වහන්සේගේ පාවල පැළුම් කටුවලින් මැසූහ. ගම් දරුවෝ විනෝදය පිණිස නුඹේ පා මහාසීව හාමුදුරුවන්ගේ මෙන් පැළේවායි ඔවුනොවුන්ට කියා ගන්නට වූහ. තිස්වන වසරේ පවාරණ දිනයෙහි මම දැන් තිස් වසක් වීර්ය්‍යය කෙළෙමි. එහෙත් රහත් නුවූයෙමි. මේ ජාතියේ නම් මට සබ්‍ර‍හ්මචාරීන් හා විශුද්ධිපාවාරණය කරන්නට ලැබෙන්නේ නැතය” යි උන්වහන්සේට සිතිණි. එයින් බලවත් දොම්නසක් ඇති වී කඳුළු ගලන්නට විය. එකල්හි උන්වහන්සේට නුදුරු තැනක සිටි දෙව්දුවක් ද හඬන්නට වූවාය. එකල්හි තෙරුන් වහන්සේ “මෙහි හඬන්නේ කවුදැ”යි ඇසූහ. “ස්වාමීනි, මම දෙව්දුවක් මි”යි ඕ පිළිතුරු දුන්නා ය. “කුමට හඬන්නී දැ”යි ඇසූ කල්හි හඬා මඟ පල ලැබිය හැකි නම් මා ද එයින් එකක් දෙකක් ලබා ගැනීමට යයි කීවා ය.

එකල්හි තෙරුන් වහන්සේ “මහාසීවය, නුඹට දෙවියෝ ද විහිළු කරන්නාහ, පසුබට වීම නුඹට නුසුදුසු ය” යි තමන්ට අවවාද කරගෙන වීර්ය්‍යය අඩු නොකොට ඉදිරියටත් භාවනාවෙහි යෙදුණාහ. උන්වහන්සේගේ වීර්ය්‍යය හිස් නො වීය. තිස් වසරක් නො නවත්වා කළ ඒ මහා වීර්ය්‍යයෙන් උන්වහන්සේ අර්හත්වයට පැමිණියහ. අර්හත්වයට පැමිණියා වූ මහාසීව තෙරුන් වහන්සේ පා සෝදන්නට වාඩි වූ කල්හි පා සෝදා දීම සඳහා උන්වහන්සේගේ අතවැසි තිස් දහසක් රහත්හු පැමිණියෝ ය. සක්දෙව් රජ ද පැමිණියේ ය. මේ නෛර්‍ය්‍යාණික සර්වඥ ශාසනයෙහි කෙතරම් දීර්ඝ කාලයක් වුවත් උත්සාහ කිරීම නිෂ්ඵල ක්‍රියාවක් නො වන බව, මේ කථාව අනුව තේරුම් ගනිත්වා! මහාසීව තෙරුන් වහන්සේගේ චරිතය ද ආදර්ශයට ගනිත්වා!!

තමන් ද කිසි වැඩෙක නො යෙදී අලසකමින් කාලක්ෂේපය කරමින් යම්කිසි වැඩක යෙදෙන අය ඉන්නා තැන්වලට ගොස් ඔවුන් හා පලක් නැති තිරශ්චීන කථා කරමින් අනුන්ගේ වැඩ ද පාළු කරන පුද්ලයන් කොටසක් ගිහි පැවිදි දෙපක්ෂයේ ම ඇත්තාහ. වැඩ කැමති පැවිද්දන් ඔවුන් හා ආශ්‍රයෙන් ද වැළකිය යුතු ය.

“පරිත්තං දාරුමාරුය්හ යථා සීදේ මහණ්ණවේ,
ඒවං කසීතමාගම්ම සාධුජීවීපි සීදති,
තස්මා තං පරිවජ්ජෙය්‍ය කුසීතං හීනවීරියං.
පවිවිත්තේහි අරියේහි පහිතත්තේහි ඣායිහි,
නිච්චං ආරද්ධවිරියේහි පණ්ඩිතේහි සහාවසේ.”

(සෝමමිත්ත ථෙර ගාථා)

තේරුම:

“කුඩා ලී කැබෙල්ලකට නැඟි තැනැත්තා යම් සේ මහසයුරෙහි ගිලේ ද එමෙන් කුසීත පුද්ගලයා නිසා ඔහු ඇසුරු කරන හොඳින් ජීවත්වන තැනැත්තා ද සසර සයුරෙහි ගිලේ. එබැවින් වීර්‍ය්‍ය නැති කුසීත පුද්ගලයා වර්ජනය කරන්නේ ය.

විවේකය භජනය කරන්නා වූ නිවනට හෝ භාවනාවට යොමු කළ සිත් ඇත්තා වූ භාවනා කරන්නා වූ නිතර ම වීර්‍ය්‍ය කරන්නා වූ පණ්ඩිත වූ ආර්‍ය්‍යයන් හා එක්ව වාසය කරන්නේ ය.”

3/15/19

බුදු කෙනකුන් සිංහනාද පැවැත්වීමට හේතුවන කරුණු.



වරක්‌ ලිච්ඡවී පුත්‍ර සුනක්‌ඛත්ත, බුදුරදුන්ගේ බුද්ධ මහිමය අවතක්‌සේරු කළ අවස්‌ථාවක දී බුදුරජාණන් වහන්සේට සිංහනාද පැවැත්වීමට සිදු විය. කුමන අයුරින් ශ්‍රාවකයන් දක්‌ෂතා දැක්‌වුවද බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ඥාන ශක්‌තියට සමාන කළ හැකි එකදු ශ්‍රාවකයකු හෝ බුදු සසුනේ නොවීය. ඒ බව ආනන්ද හිමියන් ගෝපක මොග්ගල්ලාන බමුණාට විස්‌තරාත්මකව පැහැදිලි කර දුන්හ.

ආශ්‍රවයන් ක්‌ෂය කිරීමෙන් නිර්වාණාවබෝධය ලැබීම යන කරුණෙන් තථාගත හා ශ්‍රාවක පිරිස අතර වෙනසක්‌ නොමැති වුවද රහතන් වහන්සේලා හා සාධාරණ නොවන තථාගතයන් වහන්සේට පමණක්‌ විශේෂිත ඥාන ශක්‌තීන් සමුදායක්‌ පැවැතුණි. ඒවා දස බල ඥාන හා චතුර් වෛශරාද්‍ය නොහොත් විශාරද ඥාන යනවෙන් පැහැදිලි වේ. බුදුරදුන් ම.නි. මහා සීහනාද සූත්‍රය තුළින් සිංහයකු අන්සතුන් අභිබවා සිංහනාද පවත්වන්නා සේ සිංහ නාද පැවැත්වූ ආකාරය පැහැදිලි වේ. බුදුහිමි එලෙස සිංහනාද පැවැත්වූයේ බුදුහිමිටම පමණක්‌ සීමාවූ දසබල ඥාන හා චතුර් වෛශරාද්‍ය ඥාන තුළින් බව පැහැදිලි වේ.

ඒ අනුව බුදුරදුන්ගේ එම සුවිශේෂී ගුණ පිළිබඳ වර්තමාන ගිහි - පැවිදි ශ්‍රාවකයින්ද දැන හඳුනාගෙන නව අරහාදී ගුණයන්ගෙන් හෙබි බුදුරදුන් පිළිබඳ තව තවත් ගෞරවය, ශ්‍රද්ධාව වැඩි දියණු කර ගත යුතුව ඇත. ලොව බිහිවූ කිසිදු ශාස්‌තෘවරයකුට නොමැති බුදුරදුන්ට පමණක්‌ සීමාවූ ඥාන සමුදායක්‌ පිළිබඳ දේශනාව තුළ පැහැදිලි වේ. ඒ අතර සුවිශේෂී ඥාන ශක්‌තීන් දෙකක්‌ වශයෙන් දසබල ඥාන හා චතුර් වෛශාරද්‍ය ඥාන හැඳින්වීමට පුළුවන. එම ඥාන හඳුනාගෙන බුදුරදුන් පිළිබඳ තව තවත් ගෞරවය, ශ්‍රද්ධාව වැඩි දියුණු කර ගනිමින් නිවන් මගට පිවිසීමට උත්සුක විය යුතුය. එම දස බල ඥාන නම්,

▬▬▬▬

දස බල ඥාන,

1. හේතු ඵල්‍යානුකූලව විය හැකි දේ දැන ගැනීමේ හැකියාව.

2. අතීත, වර්තමාන හා අනාගත කර්මය සමාදානයෙන් කාරණා වශයෙන් හේතු වශයෙන් තතු පරිදි දැනීම.

3. සුගති දුග්ගති ආදී සෑම තැන්වලම සත්වයා යොමුවන ප්‍රතිපදාවන් යථාභූත වශයෙන් දැනීම.

4. සංචාර ලෝකයේ ධාතුනානත්වය පිළිබඳ ඇති සැටියෙන් දැකීම.

5. පුද්ගලයාගේ විවිධ මානසික වූ චරිත ස්‌වභාවයන් පිළිබඳ ඇති සැටියෙන් දැකීම

6. සත්වයන්ගේ නිර්වාණාවබෝධයට අවශ්‍ය සද්ධා, වීරිය, සති, සමාධි, පඤ්ඥා යන ඉන්ද්‍රියයන් වැඩීමේ අඩු වැඩි බව දැකීමේ හැකියාව.

7. ධ්‍යාන විමෝක්‍ෂ (විමුක්‌ති) සමාධි සමාපත්තීන්ගේ කිළිsටි වීම, පිරිසිදු වීම, නැගීසිටීම ඇති සැටියෙන් දැකීම.

8. නොයෙක්‌ ආකාර වූ පෙර විසූ ස්‌කන්ධ පිළිවෙළ සිහිකිරීමේ හැකියාව.

9. මනුෂ්‍ය ඇස ඉක්‌මවා ඇති දිව්‍යමය වූ ඇසින් කර්මානුරූපීව සුගතියට හෝ දුගතියට හෝ පත්වන සත්වයන්ගේ චුතියන් උපපාතයන් දැකීම.

10. ආශ්‍රවයන් ක්‌ෂය වීමෙන් අනාශ්‍රව වූ ෙච්තෝ විමුක්‌තියත් පඤ්ඥා විමුක්‌තියත් මේ අත්බැව්හිදීම දිට්‌ඨධම්මික වශයෙන් තමාම විශේෂයෙන් දැන සාක්‌ෂාත් කොට එම ඥානයට එළඹ වාසය කිරීම.

මේ දස බල ඥාන පිළිබඳ පැහැදිලි කිරීමේදී එම ඥාන ශක්‌තීන් තේරුම් ගැනීමේ පහසුව තකා මේ ආකාරයෙන් අවබෝධ කර ගැනීම වැදගත් වේ.

පුරුෂයන් 10ක බලය කලාවක ඇතෙකුටද,

කලාවක ඇතුන් 10ක බලය ගංගෙය්‍ය ඇතෙකුටද,

ගංගෙය්‍ය ඇතුන් 10ක බලය පණ්‌ඩර ඇතෙකුටද,

පණ්‌ඩර ඇතුන් 10ක බලය හම්බ ඇතෙකුටද,

හම්බ ඇතුන් 10ක බලය පිංගල ඇතෙකුටද,

පිංගල ඇතුන් 10ක බලය ගන්ධ ඇතෙකුටද,

ගන්ධ ඇතුන් 10ක බලය මංගල ඇතෙකුටද,

මංගල ඇතුන් 10ක බලය හේම ඇතෙකුටද,

හේම ඇතුන් 10ක බලය උපේසථ ඇතෙකුටද,

උපෝසථ ඇතුන් 10ක බලය ඡද්දත්ත ඇතෙකුටද,

ඡද්දත්ත ඇතුන් 10ක බලය තථාගත කාය බලයටද සමාන වේ.

සමසතයක්‌ වශයෙන් ගත්කල සාමාන්‍ය ඇතුන් කෝටි 10ක බලයටද සාමාන්‍ය පුරුෂයන් නම් කෝටි දස දහසක බලයටද සමානය.

▬▬▬▬

චතුර් වෛශාරද්‍ය ඥාන

මේ කරුණු හතර බොරු කළ හැකි සමතෙක්‌ ලෝකයේ නැත. මේ ගැන නුවණින් සිතන විට උන්වහන්සේගේ සිතෙහි ඇතිව සතුට ඉන් ගම්‍යමාන වේ. එම චතුර් වෛශරද්‍ය ඥානනම්,

1. සම්මා සම්බුද්ධයෙමියි ප්‍රතිඥ කරන මට මේ මේ ධර්ම නුඹ විසින් අවබෝධ කර නැතැයි කිසිවකු කරුණු සහිතව ප්‍රතිචෝදනා කරන්නේ යන්න මම නොදනිමි. මම සම්බුදු බව ලැබුවෙමි.

2. ආශ්‍රවයන් ක්‌ෂය කර ඇත්තෙමියි ප්‍රතිඥා කරන මට මේ මේ ආශ්‍රව නුඹ විසින් ක්‌ෂය කර නැතැයි කිසිවකු කරුණු සහිතව ප්‍රතිචෝදනා කරන්නේ යන්න මම නොදනිමි - මම රහත් කෙනෙක්‌මි.

3. මාර්ග ඵලයන්ට අන්තරායික වූ ධර්මයන් ප්‍රකාශ කරන මට ඒ කරුණු අන්තරාය පිණිස නොවේ යෑයි කරුණු සහිතව කිසිවෙක්‌ ප්‍රතිචෝදනා කරන්නේය යන කරුණු මම නොදනිමි. මේ දහම් සඟමොක්‌ සැපතට බාධා කරයි.

4. ඔබ විසින් යම් අර්ථයක්‌ පිණිස දහම් දෙසන ලදද ඒ ධර්මය අනුව පිළිපදින තැනැත්තාගේ දුක්‌ මැනවින් කෙළවර කිරීම පිණිස නොවේ යෑයි කරුණු සහිතව කිසිවෙක්‌ ප්‍රතිචෝදනා කරන්නේය යන කරුණු මම නොදනිමි. මේ දහම් නිවනට හිතකරය.

මෙම කරුණු බුදුරජාණන් වහන්සේ සතු සුවිශේෂී හැකියාවන් වේ. බුදුහිමි ගුරුවරයකු නොමැතිව තම උත්සාහයෙන් හා ඥාන ශක්‌තියෙන් අවබෝධ කරගත් එම දස බල ඥාන හා චතුර් වෛශරාද්‍ය ඥාන එසේ නොවේ යෑයි කීමට සමත් මිනිසෙක්‌, ශ්‍රමණයෙක්‌, බ්‍රහ්මයෙක්‌, දෙවියෙක්‌, බ්‍රාහ්මණයෙක්‌ මේ තුන් ලෝකයේම නොමැත්තේය. තිලොවටම තිලකයක්‌ බඳු බුදුර¹ණෝ අනන්ත අපරිමිත ගුණ සමුදායකින් සමන්විත වූහ. එම උතුම් ගුණ සමුදායට ගරු කිරීමත් එම ඥාන ශක්‌තීන් අවබෝධ කර ගැනීමත් බුද්ධ ශ්‍රාවකයන් හා සියලු සත්වයන් විසින්ම සිදු කළ යුතු වන්නේය.

මාස්‌පොත ඓතිහාසික බෝධිපූජා විහාරස්‌ථානවාසී, කොබෙයිගනේ පුබ්බිලිය ශ්‍රී සාරානන්ද පිරිවනේ නියෝජ්‍ය පරිවේනාධිපති,
ගලගෙදර රතනවංශ හිමි

3/12/19

ශුන්‍යතාවය ඉක්මවා යමින් නිවනට සිත පත්වන්නේ කෙසේද?


භාවනාව සමථ, විදර්ශනා ලෙසින් ආකාර දෙකකි. භාවනාව ආරම්භ කරන කෙනෙකුට සමථ භාවනාව මුලින් වඩා පසුව එය විදර්ශනාවට නැඟිය හැක. නැතහොත් මුල සිටම විදර්ශනා භාවනාව සිදු කළ හැක. එසේම යුගනන්ද ආකාරයෙන් සමථ හා විදර්ශනා ක්‍රම දෙකම එකවර කළ හැක. විදර්ශනා භාවනාවකින් සිදු කරනුයේ සංස්කාර වල යථා ස්වරූපය නුවණින් දැකීමයි.

නිවන ලැබීමට නම් නාමරූප ධර්මයන්ගේ නිරෝධය අත්දැකිය යුතුය. එනම් දුක්ඛ නිරෝධ සත්‍යයි.

රූපයේ යථා ස්වරූපය නුවණින් දකිමින් භාවනා කරන යෝගාවචරයකුට එය සතර මහා භූතයන්ගෙන් නිර්මිත වූ, අසුභ වූත්, අසාර වූත් පිළිකුල් සහගත දෙයක් බවත්, ක්ෂණයක් පාසා අනිත්‍යයට යන බවත්, අවබෝධ කරගත හැකිය. මේසයක් ගත් කළ එය මුලදී ඝන වස්තුවක් ලෙසින් සිතට වැටහෙයි. නමුත් යතුගෑවිට එය දූවීලි අංශු බවට පත්වී වාතයට මිශ්‍ර වෙයි. මුලදී මේසයක් ලෙසින් ගත් සංඥාව එවිට සිතින් ගිලිහී යයි. මේසය යනු පඨවි, ආපෝ, තේජෝ, වායෝ යන සතර මහා ධාතුන්ගෙන් නිර්මිත දෙයකි. විදසුන් ඇසින් මේ ධාතූන් විසුරුවා බැලු විට එතන මේසයක් ලෙසින් ගන්නට දෙයක් නොමැත.

මෙපරිදිම මේ ලෝකයේ යම්තාක් රූප තිබේ නම්, ඒවාද සිතින් මෙලෙසින් ධාතු වශයෙන් වෙන් කරමින් බැලිය හැක. එවිට ලෝකයේ රූප ලෙසින් ගන්නට කිසිඳු දෙයක් නොමැති, ධාතු හතරක්ම බවත් වැටහී යයි. මෙය කෙටියෙන් දැක්වූවද, විස්තරාත්මකව හදවතින් දකිමින් භාවනාව කළ යුතුය.

තවත් ආකාර කිහිපයකට මෙලෙස රූපය විදර්ශනා කළ හැක. පිළිකුල් ආකාරයෙන් දැකීම එවැනි තවත් ක්‍රමයකි. දෙතිස් කුණප කොටස් ලෙසින් ලෝකයේ පවතින් ජිවී රූප විදර්ශනාවට නැඟිය හැක. මෙලෙස රූපයේ ඝන සංඥාව සිතින් ගිලිහී යන ලෙසින් ලෝකයේ පවතින් ජීවී අජීවී සියලු රූපයන්ගේ යථා ස්වරූපය නුවණින් විමස විමසා බැලිය යුතුය. රූපය සිතින් විසිරුවා බැලිය යුතුය. එය කෙසේද යත් වැලි ගොඩක් සුළඟින් විසිරුවා ගිය පසු එහි යළි වැලි ගොඩක් ලෙසින් ගන්නට කිසිත් නොමැති පරිද්දෙනි. සියුම් වැලි අංශු ගොඩ ගසා තිබූ ආකාරය අනුව අප එයට වැලි ගොඩ යන නාමය සම්මුතියෙන් දැමූ පරිදිම, රූපයද නිර්මිත වී ඇති ආකාර අනුව නම් යොදා ගෙන ඇත. මෙය හඳුනා ගැනීමේ පහසුව පිණිස අතීතයේ පටන් පැවත ආ දෙයකි. එනම් එය සම්මුතියකි. අත, කකුල, පපුව,බඩ, දත්, කට, දිව, ඇස් යන සියල්ල එසේ පනවා ගත් සම්මුතින්ය. නමුත් නුවණින් දක්නා විට මේ සියළු රූපයන් පඨවි, ආපෝ, තේජෝ, වායෝ යන සතර මහා භූතයන්ගේම නිමවීම්ය.

මේ ආකාරයෙන් සමාධිමත් සිතින්, විදර්ශනා කරන යෝගාවචරායකුට, ඇස, කණ ආදී ඉන්ද්‍රියන්ට ගෝචර වන අභ්‍යන්තර හෝ බාහිර හෝ වශයෙන් පවතින රූපයන්හි යථා ස්වරූපය සිතට අවබෝධ වූ පසු, එනම් එහි සත්ව පුද්ගල ආත්ම ආදී කිසිවක් නැති, නිරන්තර අනිත්‍යට පත්වන, හේතූන් නිසා හටගත් දේවල් බව අවබෝධ වූ පසු, ඒවා කෙරෙහි සිතේ පවතින වටිනාකම් සිතින් ගිලිහී යයි. මේ ලෝකයේ පවතින යම්තාක් රූප වලට වටිනාකමක් අත්වන්නේ අපේ සිතින් ඒවා අරමුණු කරගෙන ඇති කරගන්නා සිතිවිලි නිසා පමණි. සිතින් ඒවා ස්පර්ශ නොකරන කල්හි ඒවා සිතට අරමුණක් නොවෙයි. එනම් ඒවා අපේ සිතට අනුව ශූන්‍ය වේ. මේ අවබෝධයෙන් යුතුව, යම්තාක් පවතින රූප සිතින් අත හැරී ගිය කල, සිතට කිසිදු රූපාරම්මණයක් නැති හිස් බවකට සිත පත්වෙයි. මේ සඳහා සමාධිය වැඩී තිබීම අත්‍යවශ්‍ය වේ. මෙය රූපයන්ගේ යථා ස්වරූපය විදර්ශනාවෙන් අවබෝධ වීමෙන් පත්වන තත්වයකි.

එනම් සිතට කිසිදු රූප නිමිත්තක් අරමුණු නොවන ස්වභාවයකට සිත පත්වේ. බාහිර රූපයන්ද, තමාගේ රූපයද සිතින් කොතෙක් අරමුණු කළද අරමුණු නොවන ස්වභාවයකි. සැබවින්ම රූපය කෙනකුට අරමුණක් වන්නේ සිතින් එය ස්පර්ශ කරන තාක් පමණි. එම මනෝ ස්පර්ශය සිතින් ගිළිහී යත්ම සිතින් රූපය ගිළිහී යයි. ශුන්‍යතාවයක් ලෙස හඳුන්වන්නේ මෙවැනි තත්වයකි. එවිට රූපය නිරුද්ධ වීමක් සිදුවේ. එම අවස්ථාවේ සිතට පවතින එකම අරමුණ ශුන්‍යතාවය ලෙසින් හඳුනවන එම හිස් බව පමණි. එතනදී නාම ධර්මයන්ගේ ක්‍රියාකාරීත්වය පවතී එවැනි ශුන්‍යතාවයකට හිත පත්වූ පසු ඒ අවස්ථාවේ සිතට පවතින අරමුණ එම හිස් බව පමණි. හිස් බවත්, ඒ හිස් බව අරමුණු වන සිතකුත් පවතී. එවිට ඒ හිස් බව රූපය ලෙසත්, හිස් බව අරමුණු වන සිත නාමය ලෙසත් ගත හැකිය.

හිස් බවත් ක්ෂණයක් ක්ෂණයක් පාසා අනිත්‍යට යයි. එය දක්නා සිතත් එලෙසින්ම අනිත්‍යට යයි. එනම් නාමයත් රූපයත් දෙකම අනිත්‍යට යයි. මෙය කිසිවකු විසින් කරන දෙයක් නොව හේතුන් මත ඇති වී නැතිවී යන ක්‍රියාවලියකි. මෙම අනිත්‍ය දර්ශනය තුළින් අනාත්මය පැහැඳිළිව අත්දක්නා යෝගාවචරයකුට අනෙකුත් ඉන්ද්‍රිය ධර්මයන්ද ( ශ්‍රද්ධා, වීර්යය, සති, සමාධි, ප්‍රඥා ) අවශ්‍ය පමණින් වැඩී ඇති අවස්ථාවක එම නාම රූප ධර්මයන්ගේ නිරෝධය අත්දැකිය හැක.

මෙය එක් ක්‍රමයක් පමණි. ඒ අවස්ථාවේ නාම ධර්මයන් වෙන් වෙන්ව දකිමින්, ඒවයේ අනිත්‍ය, අනාත්ම බාවයද දකිමින් කෙනකුට භාවනාව වැඩිය හැක. එනම් විඥ්ඥාණ, සංඥා, වේදනා, සංස්කාර යන නාමයන්ගේ ක්‍රියාවලියයි යථා ලෙසින් දකිමිනි. එම නාම ධර්මයන්ගේ අනිත්‍ය බව, අනාත්ම බව සමාධියෙන් දැකිය හැකි නම්, ( ඉන්ද්‍රිය ධර්මයන්ද නිසි පරිදි වැඩි ඇතී යෝගාවචරයකුට ) එම නාමයන්ගේද නිරෝධය අත් දකිමින් නාමරූප නිරෝධයකට සිත පත්වෙමින් සියළු සංස්කාර සංසිඳී ගියා වු නිවනට සිත පත් කර ගත හැකිය.

මෙහිදී නිවන අවබෝධ වීමට සංස්කාර අනිත්‍ය වශයෙන්, අනාත්ම වශයෙන් දැක දැකා භාවනාවේ යෙදුණු විට මාර්ග සත්‍යද ( එනම් දුක්ඛ නිරෝධ ගාමීණී පටිපදාව ) , නාමරූප ධර්මයන්ගේ නිරෝධය ප්‍රත්‍යක්ෂ ලෙස අත්දකිමින් නිරෝධ සත්‍යද අවබෝධ වෙමින් ඒ ඒ මාර්ගයට අනුව සංයෝජනයන් නිරුද්ධ වී යයි. ඒ ඒ මාර්ගයට අනුව අවිද්‍යාවද තුනි වී යයි.

එනම් "ආත්මයක් ඇත" යනුවෙන් ගන්නා මෝඩකම, සෝවාන් ඵලයට සිත පත්වීමත් සමඟම සක්කාය දෘෂ්ටිය නිරුද්ධ වීමෙන් නැවත නූපදින ලෙසම නිරුද්ධ වී යයි. මේ ආකාරයෙන් සකදාගාමි, අනාගාමි ඵල වලදී කාම රාගයත්, පටිඝයත් නිරුද්ධ වී, රහත් වීමේදී සියළු සංයෝජන ධර්ම මුළුමනින්ම නැතිවී යයි. "මම" යැයි කෙනකු පවතිනවා යැයි ගත් අස්මි මානය දුරු වීමත් සමඟම සියළු උපාදානයන්ද සමඟම අවිද්‍යාව මුළුමනින්ම දුරු වී යයි. එවැනි කෙනකු තුළ පංචස්කන්ධයේ ක්‍රියාවක් පැවතීම හැර, ඒවා උපාදානයෙන් අල්ලා නොගැනීම නිසා පංචුපාධානස්කන්ධයක් නොමැත. පරිනිර්වාණයේදී අවසන් කයත්, ඒ හා බැඳි නාමයත් නිරුද්ධ වී, උපාදාන සම්පූර්ණයෙන්ම නැති කර සිටින බැවින් යළි වෙනත් භවයක ගොස් එල්ඹ ගැනීමකින් තොරව, යළි නූපදින ලෙසින්ම විඥ්ඥාණය නිරුද්ධ වී යයි.. අනුපාදිශේෂ නිර්වාණ ධාතුව යනු එයයි.. දුකේ සදාකාලික කෙළවර නිමාව එයයි. එතනින් මෙහා දුකෙහි පැවැත්ම පවතී.

සමථය පමණක් භාවිතා කරමින් ශුන්‍යතාවයකට හිත පත්කර ගැනීමට නම් අරූපාවචර ධ්‍යාන මට්ටමකට සිත දියුණු කරගත යුතුවේ. එසේ වුවද නිවනට සිත පත් කර ගැනීමට අනිවාර්යයෙන්ම සංස්කාරයන්ගේ ත්‍රිලක්ෂණය ප්‍රත්‍යක්ෂව සමාධියෙන් අත්දැකිය යුතුවේ. මුල සිටම විදර්ශනා භාවනාවකින් හෝ, යුගනන්ද භාවනාවකින් හෝ, සමථය මූලිකව වඩා එය විදර්ශනාවට නඟා හෝ නිවන අත්දැකිය හැක.

කුමන ආකාරයකින් පුහුණු කළද අවසානයේ නිවන දකින්නේ සංස්කාරයන්ගේ අනිත්‍ය, අනාත්ම දර්ශනය තුළින් නිරෝධ සත්‍ය පසක් කර ගැනීමෙනි.

චතුරාර්ය සත්‍ය ප්‍රත්‍යක්ෂව අවබෝධ කරගනිමින් නිවන අත්දකින කෙනකු විසින් ඕනෑම මොහොතක තමන් පත්වූ ඵලයට නැවත පත් විය හැක. සියළු සංස්කාර සංසිදී ගියා වූ උතුම් නිරාමිස නිවන් සුව මේ ජීවීතයේදීම අත්දැකීමට සියළු දෙනාම ආරම්භ කොට ගත් වීර්‍යයෙන් යුක්තව, නොපසුබටව ක්‍රියාත්මක වේවා යි පතමු.

3/10/19

ඉන්ද්‍රිය භාවනාව කල යුතු සැටි හා අනුසස්


ඉන්ද්‍රිය භාවනාව කළ යුත්තේ සද්ධින්ද්‍රියෙහි පටන් ය. එය කරන තැනැත්තා විසින් මේ මේ කාරණයෙන් තථාගතයන් වහන්සේ අර්හත් ය, මේ මේ කාරණයෙන් සම්‍යක් සම්බුද්ධය යනාදීන් බුදු ගුණ උගත යුතු ය. හොඳින් තේරුම් ගත් තැනැත්තාහට බුදුන් වහන්සේ ගැන හා බුදුසස්න ගැන ද ඇත්තා වූ සැක දුරු වෙයි. මතු සැක නූපදී. ඒ සැක දුරු වීම සිදු වන්නේ සද්ධින්ද්‍රිය ඇති වීමෙනි. බුදුන් වහන්සේ ගේ දේශනය අනුව පිළිපැදීමට කැමැත්ත ඇති නො වන්නේ - උත්සාහය ඇති නොවන්නේ - පටන් ගතුයේ ද පසු බසින්නේ ශ්‍ර‍ද්ධාව මඳ නිසා ය. ශ්‍ර‍ද්ධාව නැති බව ප්‍ර‍තිපත්තියට මහත් බාධාවෙකි.

සද්ධින්ද්‍රියය ඇති කර ගත් තැනැත්තා හට ඒ බාධාව නැති බැවින් ඔහුට නූපන් අකුශලයන් ගේ නූපදීම සඳහා වීර්‍ය්‍ය කළ හැකි ය. උපන් අකුසල් දුරු කිරීම සඳහා වීර්ය කළ හැකි ය. ඇති කර ගත් කුසල් දියුණු කිරීම සඳහා වීර්‍ය්‍ය කළ හැකිය. නූපන් අකුසල් නූපදවීම ආදිය සඳහා කරන වීර්‍ය්‍යය විරියින්ද්‍රිය ය. එසේ කොට විරියින්ද්‍රිය දියුණු කර ගත යුතු ය. විරියින්ද්‍රිය දියුණු වූ තැනැත්තාට කුශල පක්ෂය අමතක නො වන්නේ ය. ඒ කුශල පක්ෂය අමතක නො වීම සතින්ද්‍රිය ය. සතර සතිපට්ඨානයන්හි සිහිය පැවැත්වීමෙන් එය දියුණු වන්නේ ය. සිහියෙන් යුක්ත වන්නා වූ තැනැත්තා හට සිහියට අනුව සමාධිය වැඩෙන්නේ ය. එය සමාධින්ද්‍රිය ය.

ශ්‍රඬාව වැඩුණා වූ වීර්‍ය්‍යය වැඩුණා වූ ස්මෘතිය වැඩුණා වූ සමාධිය වැඩුණා වූ සත්පුරුෂයා හට “අවිද්‍යා නීවරණය හා තෘෂ්ණා බන්ධනය නිසා සසර සැරිසරන්නා වූ මේ සත්ත්වයන් ගේ සංසාරයෙහි පටන් ගැනීමක් නැත්තේ ය, මතු නූපදනා පරිදි අවිද්‍යා තෘෂ්ණා දෙක ප්‍ර‍හාණය කිරීම, මතු නූපදනා පරිදි අවිද්‍යා තෘෂ්ණා දෙක්හි නිරෝධය ශාන්ත නිර්වාණයය” යන ඥානය ඇති වන්නේ ය. එය පඤ්ඤින්ද්‍රිය ය. එය දියුණු කිරීමෙන් ලෝකෝත්තර මාර්ග ඥානය ඇති වන්නේ ය. ඉන් පසු ඒ ආර්‍ය්‍ය ශ්‍රාවකයා හා “මම පෙර මේ ධර්මයන් ඇසීමෙන් පමණක් දැන සිටියෙමි. දැන් මම ඒවා ප්‍ර‍ත්‍යක්ෂ කරගෙන සිටිමි” යි අචල ශ්‍රඬාව ඇති වේ.

ඉන්ද්‍රිය පස අතුරෙන් සද්ධින්ද්‍රිය විරියින්ද්‍රිය සතින්ද්‍රිය යන මේ තුන අප්‍ර‍ධානය. සමාධින්ද්‍රිය පඤ්ඤින්ද්‍රිය දෙක ප්‍ර‍ධාන ය. යෝගාවචරයන්ට වුවමනා ඒ ඉන්ද්‍රිය දෙකය. ශ්‍ර‍ද්ධාදි ඉන්ද්‍රිය තුන වුවමනා වන්නේ ප්‍ර‍ධාන ඉන්ද්‍රිය දෙක දියුණු කිරීමට ය. ප්‍ර‍ථමධ්‍යාන සමාපත්ත්‍යාදි සමාපත්ති අට සමාධින්ද්‍රිය යා ගේ ලෞකික වශයෙන් දියුණුව ය. සුඤ්ඤත සමාධි, අනිමිත්ත සමාධි, අප්පණිහිත සමාධි යන තුන ලෝකෝත්තර වශයෙන් සමාධින්ද්‍රියයා ගේ දියුණුව ය. දෘෂ්ටි විශුද්ධ්‍යාදි ඥානයෝ ය. සුඤ්ඤතානුපස්සනාදි අනුපස්සනා තුන ය, විදර්ශනාඥාන දශය ය, මාර්ග ඥාන සතරය, ඵල ඥාන සතර ය, ප්‍ර‍ත්‍යවේක්ෂා ඥානයෝ ය යන මොව්හු ප්‍රඥෙන්ද්‍රියයා ගේ දියුණුව ය.

සමාධින්ද්‍රිය පඤ්ඤින්ද්‍රිය දෙකින් ද පඤ්ඤින්ද්‍රිය ප්‍ර‍ධාන වේ. සත්ත්වයා නිවනයට පමුණුවන්නේ පඤ්ඤින්ද්‍රියයෙනි. එ බැවින් “සෙය්‍යථාපි භික්ඛවෙ, යෙ කෙචි බොධිපක්ඛියා ධම්මා පඤ්ඤින්ද්‍රියං තෙසං අග්ගමක්ඛායති” යනාදීන් බොහෝ සූත්‍ර‍ ධර්ම වල පඤ්ඤින්ද්‍රියයා ගේ අග්‍ර‍භාවය වදාරා තිබේ. “මහණෙනි, දඹදිව යම් පමණ වෘක්ෂයෝ ඇත්තාහු ද, ඒවායින් දඹ ගස අග්‍ර‍ යයි කියනු ලැබේ. එ පරිද්දෙන් යම් පමණ බෝධිපාක්ෂික ධර්මයෝ වෙත් ද ඒවායින් පඤ්ඤින්ද්‍රිය අග්‍ර‍ය යි කියනු ලැබේ ය.” යනු ඉහත දැක් වූ සූත්‍ර‍පාඨයේ තේරුම ය.

ඉන්ද්‍රිය භාවනාවෙහි අනුසස්

“පඤ්චිමානි භික්ඛවෙ, ඉන්ද්‍රියානි, කතමානි පඤ්ච? සඬින්ද්‍රියං, විරියින්ද්‍රියං, සතින්ද්‍රියං, සමාධින්ද්‍රියං, පඤ්ඤින්ද්‍රියං ඉමානි ඛො භික්ඛවෙ, පඤ්චින්ද්‍රියානි, ඉමෙසං ඛො භික්ඛවෙ පඤ්චන්නං ඉන්ද්‍රියානං සමත්තා පරිපූරත්තා අරහං හොති. තතො මුදුතරෙහි අනාගාමී හොති, තතො මුදුතරෙහි සකදාගාමි හොති, තතො මුදුතරෙහි සොතාපන්නො හොති, තතො මුදුතරෙහි ධම්මානුසාරි හොති, තතො මුදුතරෙහි සඬානුසාරි හොතීති.”

මෙය ඉන්ද්‍රියසංයුත්තයේ මුදුතරවග්ගයේ දෙවන සූත්‍ර‍ය ය. එහි තේරුම මෙසේ ය.

“මහණෙනි, මොවුහු පස්දෙන ඉන්ද්‍රියයෝ ය, කවර පස් දෙනෙක් ද යත්? සද්ධින්ද්‍රිය ය, විරියින්ද්‍රිය ය, සතින්ද්‍රිය ය, සමාධින්ද්‍රිය ය, පඤ්ඤින්ද්‍රිය ය යන මොවුහු ය. මහණෙනි, මේ ඉන්ද්‍රියයන් සම්පූර්ණයෙන් වැඩීමෙන් රහත් වෙයි. ඒවාට මෘදු වූ ඉන්ද්‍රියයන් ගෙන් අනාගාමි වේ. ඒවාට මෘදු වූ ඉන්ද්‍රියයන් ගෙන් සකෘදාගාමි වේ. ඒවාට මෘදු වූ ඉන්ද්‍රියයන් ගෙන් සෝවාන් වෙයි. ඒවාට මෘදු වූ ඉන්ද්‍රියයන් ගෙන් ධම්මානුසාරී නම් සෝවාන් පුද්ගලයා වෙයි. ඒවාට මෘදු වූ ඉන්ද්‍රියයන් ගෙන් සද්ධානුසාරී නම් සෝවාන් පුද්ගලයා වෙයි.” යනුයි.

ඉන්ද්‍රිය විස්තරය නිමි.

මතු සම්බන්ධයි!

රේරුකානේ චන්දවිමල මහාස්ථවිරයන් වහන්සේ විසින් ත්‍රිපිටකය, අටුවා සහ තවත් සැලකිය යුතු දහම් පොත් ඇසුරෙන් සම්පාදනය කරන ලද ‘බෝධිපාක්ෂික ධර්ම විස්තරය’ නමැති වටිනා ග්‍රන්ථය ඇසුරෙන් මෙම ලිපි පෙළ සකස් කරන ලදි. සියළු දානයන් අතර ධර්ම දානයම අග‍්‍ර වන්නේය. මෙම සදහම් පණිවිඩය සියළු දෙනා අතර බෙදා හැර ධර්ම දානමය උතුම් පුණ්‍යකර්මයට ඔබත් දායක වන්න.